Κάθε χρόνο η σημερινή μέρα -δηλαδή η τελευταία Παρασκευή του Νοεμβρίου- έχει καθιερωθεί ως ημέρα καταναλωτικού οργίου, με την κωδική ονομασία Black Friday (Μαύρη Παρασκευή).
Αν «ανοίξουμε» την… ντουλάπα της ιστορίας θα δούμε πληθώρα γεγονότων που «σημάδεψαν» την Black Friday και τεκμηριώνουν ότι πρόκειται για μια μέρα που προκαλεί υστερία σε μεγάλες μερίδες πληθυσμών. Είτε σε οικονομικό επίπεδο, είτε με δρώμενα ευτράπελα αλλά και τραγικά.
Όπως το 2016, όταν σε Mall στη Ν. Αφρική ποδοπατήθηκε και τραυματίστηκε σοβαρά μια καταναλώτρια. Το 2020 στη Β. Καλιφόρνια δύο έφηβοι έχασαν τη ζωή τους από πυροβολισμούς και την επόμενη χρονιά στο Σικάγο δύο άτομα αλληλομαχαιρώθηκαν.
Στην Ελλάδα η Black Friday μπήκε στη ζωή και την τσέπη μας το 2015, κυρίως με πρωτοβουλία από μεγάλες αλυσίδες καταστημάτων λιανικής. Όχι, πάντως, ότι κάλυψε κάποιο κενό, αφού οι ημεδαποί λιανέμποροι είχαν φροντίσει να υπάρχουν αντίστοιχες περίοδοι. Είτε με εβδομάδες προσφορών, είτε με ξεπουλήματα, είτε με άλλες ονομασίες.
Η Black Friday «γεννήθηκε» στις ΗΠΑ, είναι η επόμενη της «Ημέρας των Ευχαριστιών» («Thanksgiving») και σηματοδοτεί την έναρξη της χριστουγεννιάτικης εμπορικής περιόδου. Πώς όμως έγιναν τα… «βαφτίσια» του καταναλωτικού οργίου;
Ο μύθος των εκπτώσεων στις τιμές των σκλάβων και τα γεγονότα «Μαύρων Παρασκευών»
Υπάρχει πληθώρα… «προσφορών» για τα γεγονότα που προκάλεσαν τον χαρακτηρισμό Black Friday και αργότερα «δανειοδότησαν» την ονομασία της ημέρας (σε πολλές περιπτώσεις μόνο θεωρητικά) σημαντικών εκπτώσεων και προσφορών. Αλλά και ένας μύθος.
Κάποια στιγμή, κυρίως μέσω διαδικτύου, υπήρξε μεγάλη μερίδα ανθρώπων που συσχέτισαν τη Black Friday με την αγοραπωλησία δούλων. Υποτίθεται ότι, τον 18ο αιώνα, ιδιοκτήτες φυτειών πουλούσαν και αγόραζαν την επομένη της «Ημέρας των Ευχαριστιών» σκλάβους σε χαμηλότερη τιμή.
Γιατί υπήρχε μειωμένη ανάγκη για εργατικά χέρια στις αγροτικές εργασίες και κρινόταν ασύμφορη για τους ιδιοκτήτες η στέγαση και σίτιση των δούλων. Ο ισχυρισμός αυτός δεν έχει τεκμηριωθεί. Σε αντίθεση με -την «κατάμαυρη σελίδα» στην ιστορία της ανθρωπότητας- τη δουλεία.
Η πρώτη εμφάνιση του όρου Black Friday είναι στα 1869 και αφορά τις μαζικές χρεοκοπίες που προκλήθηκαν, από τις ενέργειες δύο επιχειρηματιών, στο Χρηματιστήριο των ΗΠΑ. Οι ιδιοκτήτες σιδηροδρομικής γραμμής, Τζέι Γκουλντ και Τζέιμς Φισκ, επιχείρησαν ν’ αγοράσουν μεγάλες ποσότητες χρυσού, ώστε ν’ αυξηθεί η τιμή του και μετά να τις πουλήσουν για να κονομήσουν. Το γεγονός έγινε γνωστό και η τιμή «έπεσε στα Τάρταρα», με συνέπεια χιλιάδες επενδυτές να καταστραφούν.
Πολλά φεγγάρια αργότερα, το 1951, ο όρος εμφανίζεται στο περιοδικό «Factory Management & Maintenance». Και αφορά διαδεδομένη πρακτική εργαζομένων να δηλώνουν άρρωστοι ώστε μαζί με την «Ημέρα Ευχαριστιών» να συμπληρώνουν τετραήμερο.
Πιο πειστική δείχνει η εκδοχή πως η «ονομαστική δανειοδότηση» σχετίζεται με τους αστυνομικούς στη Φιλαδέλφεια και το Ρότσεστερ. Οι οποίοι, τη χαρακτήριζαν Μαύρη Παρασκευή γιατί ήταν η πρώτη μέρα των χριστουγεννιάτικων αγορών και αυξανόταν κατακόρυφα η κίνηση πεζών και οχημάτων, άρα και η δική τους δουλειά.
Πιθανή φαίνεται και μια άλλη εκδοχή αλλά με αναφορά περίπου στην ίδια χρονική περίοδο. Τότε για την καταγραφή των οικονομικών δεδομένων σε χαρτί, καταστήματα και επιχειρήσεις, χρησιμοποιούσαν δύο διαφορετικά χρώματα μελανιού.
Το κόκκινο για ημέρες με ζημιές και το μαύρο για ημέρες με κέρδη. Γεγονός που δημιούργησε στην αμερικάνικη αργκό τη φράση «από το κόκκινο περνάει στο μαύρο». Η επόμενη μέρα από τη γιορτή των Ευχαριστιών είχε αυξημένα έσοδα, άρα η εγγραφή γινόταν με μαύρο μελάνι, οπότε ονομάστηκε Black Friday.
